I. MODELİN FELSEFESİ ve DAYANAKLARI
1.1. Tanım
Psikogenetik, bireyin genetik yatkınlıklarını, epigenetik etkilenimlerini ve çevresel deneyimlerini bir arada değerlendirerek, psikolojik dönüşüm sürecini kişiye özel olarak şekillendiren bütüncül bir modeldir.
Psikogenetik model tıbbi bir model olmamakla beraber Uzman Psikiyatr ve Klinik Psikologlar tarafından yönetilmektedir.
1.2. Dayanaklar
- Davranış Genetiği
- Epigenetik
- Şema
- Bilişsel-Davranışçı Yaklaşım
- Psikodinamik ve Sistemik Danışmanlık
- Fonksiyonel Genetik Yatkınlıklar (COMT, MAOA, OXTR, BDNF, FKBP5, DRD2 vb.)
II. DEĞERLENDİRME SÜRECİ
2.1. Genetik ve Epigenetik Değerlendirme
- Psiko-Genetik Yatkınlıklar.
- Biyobelirteçler:
- COMT: Duygusal regülasyon, hızlı vs. yavaş metabolizer
- MAOA: Saldırganlık, dürtüsellik
- OXTR: Bağlanma, sosyal duyarlılık
- FKBP5: Travmaya duyarlılık, HPA aksı düzeni
- SLC6A4 (5-HTTLPR): Serotonin taşıyıcısı, psikolojik yatkınlıklar
2.2. Psikolojik Haritalama
- Psiko-Genetik Skorlar ışığında bireyin şu profilleri çıkarılır:
- Kişilik yapısı
- Stres yanıt tipi (savaş-kaç-don)
- Bağlanma biçimi (güvenli, kaygılı, kaçıngan, dağınık)
- Travma duyarlılığı
- Epigenetik baskılama gereklilikleri
III. DÖNÜŞÜM YAKLAŞIM TASARIMI
3.1. Şema Eşleştirme ve Formülasyon
- Genetik yapıya göre yatkın olunan şemalar ve baş etme modları belirlenir.
| Genetik Varyant | Olası Şema | Terapi Stratejisi |
|---|---|---|
| COMT met/met | Duygusal Yoksunluk | Duygu regülasyonu eğitimi |
| FKBP5 risk aleli | Güvensizlik/Travma | Güvenli alan çalışmaları |
| OXTR rs53576 A | Bağlanma Şemaları | Bağlanma odaklı terapi |
| MAOA low-activity | Dürtü kontrol problemleri | Mindfulness, öfke kontrolü |
3.2. Dönüşüm Protokolü
- Bireye özel dönüşüm akışı şu başlıklarda yapılandırılır:
- Genetik farkındalık ve psiko-eğitim
- Epigenetik müdahale planı (uyku, beslenme, gerekliyse hekim önerisi ile takviyeler)
- Şema temelli bilişsel yeniden yapılandırma
- Nöropsikolojik regülasyon (nefes, soğuk duş, ışık terapisi, HRV eğitimi)
- Sistemik temizlik: Epigenetik stratejiler, transgenerasyonel aktarım çalışmaları
IV. UYGULAMA MODÜLLERİ (Uzmanlar için Eğitim Modülü)
🔹 MODÜL 1: GENETİĞİ OKUMAYI ÖĞREN
- Genetik test türleri
- SNP analizi nasıl yorumlanır?
- Farmakogenetik – Psikofarmakoloji
🔹 MODÜL 2: PSİKOLOJİK YATKINLIKLARIN ANALİZİ
- Genetik kod → şema eşleşmeleri
- Genetik puanlama sistemleri (risk ve koruyucu faktörler)
- Epigenetik stres skorları
🔹 MODÜL 3: PSİKOGENETİK UYGULAMALAR
- Vaka analizleri
- Karar ağaçları
- Danışmanlık planı oluşturma
🔹 MODÜL 4: DANIŞAN İÇİN EĞİTİM
- Genetik okuryazarlık eğitimi
- “Genetiğini yönet” yaklaşımı
- Günlük alışkanlık takibi ve biyo-geri bildirim
V. RAPOR ÖRNEĞİ
- Genetik Bulgular:
- COMT met/met → Yüksek duygusal reaktivite
- 5-HTTLPR s/s → Serotonin düşüklüğü → psikolojik davranış duyarlılık
- Psikogenetik Yorum:
- Duygusal olarak zorlayıcı çevresel durumlara karşı hassas.
- Travma sonrası duygulanım baskın.
- Dönüşüm Önerisi:
- EMDR + duygu düzenleme eğitimi
- Epigenetik düzenlemeler (güneş, yürüyüş, omega-3)
- Şema danışmanlığı ile yoksunluk inancı çalışılmaları.
VI. ÖLÇME ve DEĞERLENDİRME ARAÇLARI
- Psikogenetik Risk Skoru
- Şema Ölçekleri (Young Şema Ölçeği)
- Stres Profili; HPA Aksı Belirleyici Anket
- Bağlanma Tarzı Testi
- Epigenetik profille örtüşen dönüşüm ilerleme takibi
Yasal Uyarı
Bu web sitesindeki içerikler yalnızca genel bilgilendirme, eğitim ve farkındalık amacı taşır. Tıbbi tanı, tedavi, reçete, ilaç/takviye önerisi, uzaktan sağlık hizmeti veya hekim muayenesi yerine geçmez. Herhangi bir hastalığı teşhis etme, tedavi etme, önleme veya iyileştirme iddiası taşımaz. Sağlığınızla ilgili kararlar için hekiminize veya yetkili sağlık kuruluşlarına başvurunuz.
